De troost van tranenkruikjes

Tranenkruikjes hebben een lange traditie. En zelfs in de Psalmen komt zo’n tranenkruikje voor. Gelukkig, want onze tranen mogen er zijn. Die erkenning schept nieuwe levenskracht.

Lees onder de afbeelding verder of download de tekst hier.

Lachrymal Instrument no. 1, 2016 – Yin Xiuzhen
– Afbeelding met dank aan de kunstenaar en Pace Beijing

Wanneer heb jij voor het laatst gehuild?

Wanneer heb je voor het laatst gehuild? Het zou zomaar een vraag aan een theezakje van Pickwick kunnen zijn. De vraag kwam bij me op na het zien van het kunstwerk ‘Lachcrymal instrument’ van de Chinese kunstenaar Yin Xiuzhen in het Voorlinden Museum in Wassenaar.

‘Lachcrymal instrument’ is letterlijk vertaald ‘instrument voor de traanklieren’. Wat minder letterlijk vertaald zou je dit tranenkruikjes of traanvaasjes kunnen noemen. De kunstenaar maakte er – van klein naar groot – 108.

Het getal 108 is in veel religies een heilig getal. Vermoedelijk heeft de kunstenaar het boeddhisme als inspiratiebron gebruikt, want in de beschrijving bij dit kunstwerk stond: ‘Niet voor niets koos ze voor het aantal van 108. Volgens het boeddhisme staat dit getal voor de 108 worstelingen die we – klein of groot – in een mensenleven moeten doorstaan.’

Een tranenvaasje, tranenkruikje voor elke situatie in je leven die je meemaakt en die tranen op kan roepen. Te beginnen bij je geboorte. Maar ook: honger en dorst, een kinderruzie, een valpartij, een examenfeest dat in duigen valt. Of actueel: een begrafenis zonder mogelijkheid om elkaar ook aan te raken. Het verlies van een vriendschap of het verlies van je kind, huis en haard. Een ziekte die je overkomt, en waarmee je moet zien te leren dealen. Worsteling met donkere gevoelens, of eenzaamheid. En ‘natuurlijk’ (Goddank!) kunnen er ook tranen zijn van blijdschap, verwondering, vreugde.

Aanstelleritis of smeltijs van de ziel

Tranen zijn het smeltijs van de ziel. Tranen verzachten. Ik vind deze uitspraken zowel helend als herkenbaar. En toch is huilen niet zo vanzelfsprekend, alle emo-tv ten spijt. Huilen is meer iets voor onszelf, voor onze binnenwereld. Als we huilen, kunnen we ons gauw schamen of verontschuldigen. Huilen is ‘kinderachtig’, ‘aanstelleritis’. Of huilen is ‘echt iets’ voor vrouwen, voor emo’s – en zo wil je dan niet zijn. Je kunt ook opgegroeid zijn met dit soort mantra’s: je tranen bewaar je maar voor later. Of: echte mannen huilen niet.

Ook tranen zien van anderen is niet altijd gemakkelijk. Wie iemand ziet of hoort huilen, blijft namelijk niet onaangeraakt. Het is kostbaar als je bij de tranen van een ander kunt zijn. Maar soms kun je je er ook ongemakkelijk bij voelen. Je denkt dat je iets moet doen, maar je weet niet wat, want je kunt niets ‘doen’.

Ik heb het zelf wel moeten leren, eigenlijk. Huilen. Meegaan met de golfbeweging van lichaam en ziel. Schokken, snikken, uithalen. En dan weer tot rust komen. Meer bevrijd en verstild.

Een traditie van tranenkruikjes

De Chinese kunstenaar Yin Xiuzhen maakte 108 tranenkruikjes. Toen ik het woord ‘tranenkruikje’ zocht op internet, was ik verrast dat deze tranenkruikjes al een lange geschiedenis hebben. Ik kwam bijvoorbeeld een tranenkruikje tegen uit de eerste eeuw voor Christus. En een uit 1820-1830.

Tranenflesje 1e eeuw v Chr.
Tranenflesjes plm. 1820-1830

Tranenkruikjes, tranenflesjes konden gebruikt worden om tranen in op te vangen en deze flesjes mee te geven bij iemands begrafenis. Of vrouwen namen zo’n flesje als hun man een tijd van huis ging, bijvoorbeeld in het leger. Elke keer als ze hem misten en moesten huilen, vingen ze hun tranen op in het flesje. Als hij dan terugkwam, konden ze hem het flesje laten zien en zeggen: Kijk eens, zoveel heb ik je om je gehuild. Zie je daarin niet hoe je ik je heb gemist, hoe ik van je hou! Zo bewaarden ze hun tranen voor later als een teken van liefde.

Het tranenflesje van God

Tot mijn verrassing kwam ik nog een tranenflesje tegen. In Psalm 56:4, Oude Berijming, ik leerde het versje op de lagere school:

Gij weet, o God, hoe ‘k zwerven moet op aard’;

Mijn tranen hebt G’ in Uwe fles vergaard;

Is hun getal niet in Uw boek bewaard,

Niet op Uw rol geschreven?

In de Nieuwe Bijbelvertaling lezen we dit:

9 Mijn omzwervingen hebt u opgetekend,

vang mijn tranen op in uw kruik.

Staat het niet alles in uw boek?

God-met-tranenflesje. Het is een beeld om even stil bij te worden. Dat God iemand is aan wie we kunnen vragen om onze tranen op te vangen. Dat God iemand is voor wie onze tranen ertoe doen. Dat God onze tranen bewaart, voor later. Heel vrouwelijk, zou je kunnen zeggen vanuit het eerder geschetste beeld.

Ik ervaar dit als betekenisvol. Onze rouw, ons verdriet, onze onmacht – ze mogen er zijn. Ga je tranen dus niet uit de weg, maar laat ze toe. In het vertrouwen dat ze worden gezien. Dat er een plek is waar ze worden bewaard. Juist die erkenning schept ruimte voor nieuwe levenskracht.

Een heilzaam leefritme

Hoe kunnen we ook in deze tijd een bezield levensritme vinden? Hoe ontdek je jouw eigen ritme of ‘groove’? Dat doe je door je bewust te richten op je energiehuishouding: je lichamelijke energie, mentale energie, emotionele energie en spirituele energie. In deze video – #doesietsnieuws 😉 – vertel ik hier meer over.

De werkvorm Een heilzaam leefritme komt voort uit de workshopserie #Soulfulness die ik in de afgelopen periode gaf bij pioniersplek De Hoeftuin  En omdat de werkvorm nu wellicht helpend kan zijn, deel ik hem graag. Wil je de werkvorm ook op papier? Stuur dan een mailtje naar marleen@geestkracht.nu. 

Praktische oefening: midrasj

In de Joodse traditie zijn er wel zeventig interpretaties mogelijk voor elke Bijbeltekst. Ik weet nog hoe er een wereld voor me openging toen ik dit te horen kreeg tijdens mijn studie theologie. Dit blog van Richard Rohr (via het Center for Action and Contemplation) gaat hierover én biedt een inspirerende en praktische oefening om zelf met de Schriften in gesprek te gaan! Klik hier om de tekst te downloaden. Om te lezen en te delen!

 

Worden wie je bent

“Word wie je bent. Word alles wat je bent. Er is nog meer in jou – meer om ontdekken, om te vergeven en om lief te hebben.” Via het Center for Action and Contemplation verschijnen dagelijks meditaties. Deze liggen dicht bij de inhoud van het boek Soulfulness. Om bij te dragen aan een bezield leven, vertaal ik zo nu en dan een meditatie. Deze keer: ‘Worden wie je bent’ van Richard Rohr. Om te overwegen en te delen.

Heb de tegenstrijdigheden lief

Onlangs werd ik op het spoor gezet van het Center for Action and Contemplation. De meditaties die via de website verschijnen, liggen dicht bij de inhoud van het boek Soulfulness van Brian Draper dat ik vertaalde. Om bij te dragen aan een bezield leven, wil ik met enige regelmaat een vertaling plaatsen van deze meditaties.  ‘Heb de tegenstrijdigheden lief’ van Richard Rohr is de eerste.

RRohr_Heb de tegenstrijdigheden lief_19 juni 2019

Improviseren!

Dinsdag 14 mei woonde ik in de Hermitage in Amsterdam een lezing bij van theoloog Sam Wells. Sam Wells is onder andere pastor van de Londense kerk St Martin-in-the-Fields. Hij sprak daar over kerk-zijn anno nu. Hoe doe je dat? Een kernwoord is ‘improviseren’, of al doende het Koninkrijk van God vormgeven, zoals ik het heb vertaald. Ik maakte een verslag van de lezing en heb er ook een paar vragen bij verwoord. Deze kun je gebruiken in een commissie, teamoverleg of kerkenraadsvergadering.

Het Koninkrijk van God al doende vormgeven_Verslag lezing SWells_14-5-19

Land van genade en verdriet

Land van genade en verdriet – 9

wat te doen met het oude

dat zo lustig meestinkt in het nieuwe

het oude virus bemant al flink de nieuwe kleppen

hoe herken je het oude

met zijn racisme en slijm

zijn onveranderlijke bezittelijke voornaamwoord

wat is de verleden tijd van het woord haat

wat is het symptoom van ontmenselijkt bloed

van pijn die geen taal wilde worden

van pijn die geen taal kón worden

wat moet je met het oude

hoe word je jezelf tussen anderen

hoe word je heel

hoe word je vrijgemaakt in begrip

hoe maak je goed

hoe snijd je schoon

hoe ver kan de tong overhellen naar tederheid

of de wang raken aan verzoening

een punt

een lijn die zegt: van hier af aan

van dit moment af

gaat het anders klinken

want al onze woorden liggen naast elkaar op de tafel

bibberend van mensenkleur

nu kennen we elkaar

elkaars hoofdhuid en elkaars geur          elkaars bloed

we kennen de diepste geluiden die

onze nieren maken in de nacht

langzaam worden wij elkaar

opnieuw

nieuw

en híer begint het

(Deel 9 van ‘Land van genade en verdriet’, uit de bundel Kleur komt nooit alleen van Antjie Krog. Vertaling: Robert Dorsman. Uitgeverij Podium: Amsterdam 2002)

Dit gedicht blijft me raken. Ik schreef er een tekst bij voor de rubriek Touché in Woord en Dienst, die in februari 2017 verscheen. De tekst verscheen met enige aanpassingen ook als essay in het Nederlands Dagblad van 29 december 2017 onder de titel ‘Kan dat wel, heel worden, opnieuw beginnen, vrij zijn van ballast?’

Leven vanuit je ziel is betekenisvol en rijk

Ik denk dat je de betekenis van rijkdom en werk op het spoor komt door stil te staan bij wie je zelf bent. Dat klinkt makkelijk, en toch is het dat niet. Het vraagt tijd en ruimte om stil te staan en jezelf te leren kennen met alles erop en eraan. Daar ‘moet’ je ook voor kiezen. Maar als je dat doet, kun je, met wie jijzelf bent en op jouw manier, ‘antwoord’ geven op de roeping van je leven, hoe dat leven er ook uitziet – mét of zonder werk.

Als redacteur werk ik veel samen met Cora van Rossum van Loopbaanparadox. Onlangs publiceerde Loopbaanparadox een interview met mij over de waarde en betekenis van mijn werk als redacteur en hbo-theoloog. Het bovenstaande citaat is hieruit afkomstig. Meer lezen? Zie http://loopbaanparadox.nl/2017/07/10/leven-vanuit-je-ziel-is-betekenisvol-en-rijk/